Hz. Meryem’in kardeşi Harun kimdir?

Ayetin tümü şöyledir: “Nihayet onu (kucağında) taşıyarak kavmine getirdi. Dediler ki: Ey Meryem! Hakikaten sen iğrenç bir şey yaptın! Ey Harun’un kız kardeşi! Senin baban kötü bir insan değildi; annen de iffetsiz değildi.” (Meryem 27-28) İslam düşmanlarının en önemli taktiği ayetlerdeki bazı ifadeleri kendi zanlarına göre yorumlayıp insanların kafasını karıştırmaktır. Yazıyı yazan kişi “Harun” denilince hemen Hz. Musa’nın kardeşi Harun’u düşünüyor ve bakın Allah yanlış bilgi veriyor diyor. Çünkü Hz. Musa MÖ. 1200 yıllarında yaşamışken Hz. İsa Miladi sıfır yılında doğmuştur. Yani aralarında 1200 yıllık bir zaman farkı vardır. Yazıyı yazan bu zaman farkından dolayı ayette bilgi yanlışlığı olduğunu iddia etmektedir. Hatta “Allah, Meryemleri karıştırdı” gibi çirkin bir ifade de kullanmıştır. Fakat insanların sormadığı nokta; buradaki Harun’un Hz. Musa’nın kardeşi Harun olduğunu gösteren bir bilgi var mı?

Ayete baktığımızda böyle bir bilgi olmadığını görürüz. “Ey Harun’un kardeşi! Senin baban kötü bir insan değildi; annen de iffetsiz değildi.” “YANİ: Ey iyilik ve ibadette Harun’a benzeyen! Senin baban günahkâr bir adam değildi, annen de zina etmemişti. Sen bunu nasıl yaptın! Hâlbuki Sen iyilik ve ibadeti ile tanınmış temiz bir evin çocuğusun.” Bekar bir kız kucağında bir bebekle insanların karşısına çıkınca insanların doğal olarak ona yönelttikleri bir soruyu Allah bize iletiyor. Yani, Hz. Meryem’in yaşadığı sıkıntıyı ve tepkiyi Allah bize iletmiş oluyor…

Peki, o dönemdeki insanlar bunu bilmiyorlar mı? Yani bu kadar uzun bir zaman diliminin farkında değiller mi ki Harun’un kardeşi diyorlar? Demek ki onların kast ettiği Harun bir başkası olabileceği gibi, Harun’un kız kardeşi derken bir nevi edebiyat da yapmış oluyorlar. O halde burada ismi geçen Harun Hz. Musa’nın kardeşi Harun değil, o dönemde yaşayan başka birisi olabilir.

Kaynaklarımıza baktığımızda da olayın böyle ifade edildiğini görmekteyiz. Katâde şöyle der: Harun (a.s) İsrailoğulları içinde takvası ve iyi davranışları ile ün yapmış bir adamdı. Dolayısıyla îsrailoğullan Hz. Meryem’i ona benzettiler. Bu Harun Hz. Musa’nın kardeşi Harun değildir. Çünkü bu ikisi arasında bin seneden fazla zaman vardır. Süheyl şöyle der: Harun İsrailoğullarının gayretli âbidlerinden bir adamdır. Meryem gayreti hususunda ona benzetilirdi. Yoksa bu Harun, İmrânoğlu Musa’nın kardeşi Harun değildir. Çünkü ikisi arasında uzun bir zaman vardır. (MuhtasaruİbniKesîr, 2/450) Muhammed Ali Es-Sabuni, Safvetü’t-Tefasir, Ensar Neşriyat: 3/483-484.

VehbeZuhayli’de meşhur tefsiri olan et-Tefsirü’l-Münir, (Risale Yayınları: 8/327-329.)’de olaya başka bir pencereden yaklaşmaktadır. O, Harun’un kız kardeşi ifadesi ile Hz. Meryem’in Hz. Harun’a dayanan soyuna izafe edildiğini söylemektedir. Yani “Ey ibadette Harun’a benzeyen veya ey Musa’nın kardeşi Harun’un soyundan gelen!” Araplarda böyle bir ifade tarzı mevcuttur. Meselâ Temim’li olan birisine Temimlilerin kardeşi denir. Dil ve kültür açısından bu bilgiyi verdikten sonra burada ismi geçen Harun’un, o dönemde yaşayan salih bir kimse olduğu rivayetini de eklemektedir. Yani konuşmacılar bekâr kızı kucağında bir bebekle görünce doğal olarak onu ayıplamaya, soyunun-sopunun iffet ve namusunu ona hatırlatmaya çalışmışlardır. Allah da bize Hz. Meryem ile kavmi arasında geçen bu konuşmayı nakletmiştir.

Ahmed, Müslim, Tirmizî, Nesaî ve başkaları Muğire b. Şu’be’nin şöyle dediğini nakletmektedirler: “Rasulullah (s.a.v) beni Necranlılara gönderdi. Bana: “Sizler “Ey Harun’un kız kardeşi” diye Kur’an-ı Kerim’inizde okuduğunuz buyruk hakkında ne dersiniz? Hâlbuki Musa, İsa’dan şu kadar yıl önce yaşamıştır?” dediler. Ben döndüm ve bunu Rasulullah (s.a.v)’a anlattım. Şöyle buyurdu: “Sen onlara kendilerinden önceki peygamber ve salih kimselerin adını kullandıklarını ne diye bildirmedin?” İşte bu, Harun’un Hz. Meryem ile Hz. İsa döneminde yaşayan salih bir kişi olduğuna işaret etmektedir. Bu hadis, Harun isminin İsrailoğullarında çok yaygın olarak kullanıldığını ve burada ismi geçen Harun’un da o dönemde tanınmış salih bir kimse olduğunu muhtemelen Hz. Meryem ile soyca akraba olduğunu vurgulamaktadır. Bunu bizzat Resulullah (sav) anlattığı gibi, ayetle ilgili bu eleştirinin aslında yeni bir eleştiri olmadığını da göstermesi açısından ilginç olmaktadır.

Kelbi’den gelen bir rivayete göre de Harun’un Hz. Meryem’in baba bir, anne ayrı kardeşidir. «Kızkardeşi» mânâsına gelen «Uht» kelimesi benzeşme manasınadır. Yani bu salih insanı Meryem’e benzettiler ve onunla istihzaya kalkıştılar. Ya da daha önceki güzel halinden ötürü bu durumu gördüklerinde böyle söylediler. (Ali Arslan, Büyük Kur’an Tefsiri, Arslan Yayınları: 11/88-92.)

Said b. Cübeyr ise aksi bir iddiayı savunmakta ve ayette geçen Harun’un salih değil bilakis asi birisi olduğunu ve Hz. Meryem’e hakaret için ona benzettiklerini söylemektedir. Ama ağırlıklı görüş Harun’un o dönemde yaşayan salih bir kimse olduğu, Hz. Meryem ile bir akrabalığı bulunduğu şeklinde olsa da Hz. Musa’nın kardeşi Harun’un neslinden geldiği için Hz. Harun’a izafe edildiği de söylenmektedir. Burada bin sene önce yaşayan bir kişi ile kardeşlik bağının kurulması onun soyundan gelmesine izafeten denilmiştir. Nitekim «Arap kardeşin denildiğinde Araplardan biri manası kastedilir. Bu görüş Süddi’den rivayet edilmiştir. ( VehbeZuhayli, et-Tefsirü’l-Münir, Risale Yayınları: 8/327-329.) Fakat ayeti en güzel tefsir eden müfessirimiz bizzat Resulullah (sav)’dir. O da Harun isminin yaygın bir isim olduğunu söyleyerek o dönemde yaşamış aynı ismi taşıyan bir şahıs olduğuna işaret emiştir.

Değerli kardeşlerim, internette İslam aleyhinde çok yazılar yazılmaktadır. Özellikle dini bilgisi olmayan gençleri mantık ve kelime oyunlarıyla ifsat etmeye çalışmaktadırlar. Buralarda dolaşırken çok dikkatli olmak gerekir. Müslümanlara düşen görevlerden birisi de bu ortamlarda İslam’ı savunan ve anlatan kaliteli siteler yapmalarıdır.

İbrahim Halil er